Bebeklik ve Çocukluk Döneminde Diş Sağlığı

Diş sağlığı genel vücut sağlığının önemli bir parçasıdır. Ne yazıkki genelde dayanılmaz ağrılar başladığında aklımıza gelir ve bir diş hekimine başvururuz. Oysaki diş ağrısı oluştuktan sonra yapılacak tedaviler, diş çürüğünü önlemeye yardımcı basit uygulamalara göre çok daha zordur. Bu nedenle bebeklik döneminden başlayarak diş hekiminin önereceği koruyucu uygulamalara önem vermek gerekir. Çocukların erken yaşta, ağrılar oluşmadan diş hekimi ile tanışması ileride oluşacak "diş hekimi fobisi"nin önüne geçilmesinde de tek çaredir. Bebeklik ve çocukluk döneminde karşılaşılan diş sağlığı problemleri ile ağız bakımı uygulamaları birbirinden farklıdır. Bu nedenle yazıda bu dönemlerden kısaca bahsedilecektir.

Bebeklik Döneminde Diş Sağlığı

Bebeklik döneminde diş sağlığı ile ilgili olarak karşımıza çıkan en önemli problem diş sürme problemleridir. Bebeklerin % 90'ında ilk dişler 6. ayda sürerler. Ancak bazı durumlarda erken yada geç sürmelere rastlanır. Bunun en önemli nedeni ırsıyettir. İlk dişlerin 1-1,5 yaşına kadar sürmeleri normal sayılır. Daha uzun süreli gecikmelerde bir radyograf alınıp altında yatan nedenler araştırılmalıdır. Bunun yanısıra bazen bebekler dişli doğarlar. Bu dişler genellikle fazla dişler olup, bebekte yaratacağı problemlerin önlenmesi amacıyla çekilmeleri gerekir. Bu normal olmayan durumların dışında normal bir çocukta süt dişlerin sürmesi 3-3,5 yaşlar arasında tamamlanır. Süt dişlerinin sürmesi sırasında görülen dişetlerinde kaşınma, parmağı ağza götürme gibi problemlerin önlenebilmesi için yemeklerden önce anestetik madde içeren pomadlardan yararlanılabilir yada diş kaşıyıcıları verilebilir. Diş sürmesi sırasında sıklıkla rastlanılan tükürük akışında artış, iştahsızlık, ateş, kilo kaybı, sindirim ve sinirsel bozukluklar geçicidir ve nedene yönelik tedavi uygulanmalıdır. Bebeklerde biberon içindeki süte bal, pekmez gibi tatlandırıcıların ilave edilmesi, bebekleri geceleri biberonla yatırmak ve anne sütünün bir yaşından daha uzun süreyle verilmesi diş çürüklerine neden olur. Genel olarak "biberon çürüğü" adı verilen bu çürükler çok çabuk ilerler. Çocukların yaşının küçük olması nedeniyle tedavileri de oldukça güçtür. Özellikle gece beslenmelerinden sonra dişlerin temizlenmesi yada biberon sonrası su içirmek alınacak basit önlemlerdir.

Bebeklerde Ağız Bakımı

Bebeklerde diş fırçalama ve dişeti masajı şeklinde yapılacak günlük ağız bakım uygulamalarına ilk dişlerin sürmesiyle birlikte başlanmalıdır. Bu dönemde diş fırçası kullanımı oldukça zor olan bir uygulamadır. Diş temizliğinin diş fırçası yerine, sabah ve gece beslenmeleri sonrası, temiz nemli bir tülbent yada gazlı bezle yapılması yeterli olacaktır. Ebevynler bu yaşta diş temizliğinin zor ve gereksiz olduğu olduğu şeklinde bir kanıya sahiptir. Halbuki diş çürüğüne neden olan mikroorganizmalar ilk dişlerin sürmesiyle birlikte ağız boşluğuna yerleşirler. 1-1,5 yaş civarında kesici dişler tamamlandıktan sonra yumuşak ( X- soft ) küçük başlı bir diş fırçası ile diş macunu kullanmadan fırçalama yapılmalıdır. İki yaş civarında bir çocuk diş fırçasını kendi kullanıp fırçalama yapmak ister. Bu yaştaki bir çocuğun bilinçli fırçalama yapacak düzeyde motor fonksiyonlarının gelişmediği bilinmeli ve fırçalama sonrası bir de ebevyn kendi fırçalamalıdır. Bebekler 3 yaşına kadar macunu yutacaklarından macunsuz fırçalama yapılmalıdır. Bu dönemde dişlerde yaygın çürükler oluşmuşsa miktarı az olmak koşuluyla (mercimek kadar) 1-1,5 yaşından itibaren florürlü diş macunu önerilebilir.

Florür tabletlerinin gelişigüzel kullanılması durumunda kalıcı dişlerde renklenmeler görülür. Bu nedenle diş hekiminin gerekli görüldüğü hallerde verilen florür tabletlerini, önerilen dozlarda ve düzenli olarak kullanılmalıdır.

Bunun yanı sıra bebeklerin hiçbir şikayeti olmasa da 1 yaşından itibaren yılda en az iki kez düzenli olarak diş hekimine götürülmesi onda "diş hekimi korkusu" oluşumunu engellemeye yardımcı olacaktır.

Çocukluk Döneminde Diş Sağlığı

Üç yaş civarında tamamlanan süt dişleri, altı-yedi yaşından itibaren yerlerini daimi dişlere bırakır ve on iki yaş civarında daimi dişlerin sürmesi tamamlanır. Süt dişlerini kalıcı dişler sürene kadar sağlıklı olarak ağızda tutmak çok önemlidir. Çünkü zamanından önce çekilen süt dişleri çocuklarda konuşma, beslenme, estetik problemleri ile dişlerde çapraşıklıklara neden olur.

Çocukluk döneminde farklı tatlara alışan çocuklarda, öğün arası atıştırma tarzında yemek yeme alışkanlığı gelişir. Diş çürüğü açısından tatlı yapışkan gıdaları yemeklerden hemen sonra tüketilmesini önermek gerekir. Yemek aralarında ise çikolata, gofret, bisküvi, şekerleme, kolalı içecekler yerine süt, yoğurt, peynir, ayran, yumurta veya elma, havuç gibi ısırılarak yenen meyveleri kabuğunu soymadan verebilirsiniz. Çocuğunuzun şeker ve tatlandırılmış gıdalara düşkünlüğünü engellemek sizin elinizdedir. Yiyecek ve içecekleri tatlandırmak amacıyla kullanılan şekerin tüketimini mümkün olduğunca kısıtlamak gerekir. Çocuğunuzun şeker ihtiyacını doğal yollardan (örneğin meyvelerden) karşılamasını sağlayabilirsiniz.

Okul çağı çocuklarda en sık görülen problemler biri de diş travmalarıdır. Çarpma yada kaza nedeni ile dişlere gelen darbeler diş kırıklarına yada enfeksiyonlara neden olur. Tedavide acil müdahale başarıyı etkilen en önemli faktördür. Bu nedenle vakit geçirmeden bir diş hekimine başvurmak gerekir.

Çocuklarda Diş Bakımı

3-6 yaş grubu çocuklar motor fonksiyonlarının gelişimine bağlı olarak diş fırçalama işlemini kendileri yapabilir. Ancak okul çağına kadar ebevyn kontrolü ve yardımı şarttır. Komplike diş fırçalama metodları çocuklarda uygun olmayacağından başlangıçta dişlerin fırçayı yatay tutup ovalama tarzında fırçalanması yeterlidir. Çocuk büyüdükçe büyüklerin fırçaladığı metodları kullanabilir.

Altı yaşında süt dişlerinin arkasından 1. daimi azı dişleri sürer. Bu dişler yanındaki komşu dişlere göre daha alt seviyededir. Bu nedenle bu bölgede diş fırçasını eğimli tutarak fırçalama yapmak gerekir. Bu yaşa kadar gerekli olmayan diş ipliği kullanımına altı yaşından sonra başlanmalıdır. Evde yapılacak diş bakımının yanı sıra bu yaşlarda diş hekiminin uygulayacağı flor tedavileri yada fissür örtücü adı verilen dişleri çürüğe yatkın olan yüzeylerinin özel dolgu materyalleriyle kapatılması işlemi ve altı aylık diş hekimi kontrolleri diş çürüğünün önlenmesinde basit fakat etkili çözümler olarak sunulmaktadır.

Tüm bunların yanı sıra unutmayın ki çocuğunuz sizi örnek alır! Kendi dişlerinizi günde en az iki kere düzenli olarak (sabah kahvaltısından sonra ve gece yatmadan önce mutlaka!) fırçalamanız gerekir. Siz dişlerinizi fırçalarken mümkünse çocuğunuzun sizi izlemesini sağlamalı ve diş fırçalamayı ona siz tanıtmalısınız.